Orta Doğu müziği, karmaşık ritimlerde ve groove'larda çalınan basit vurmalı çalgılarıyla tanınır. Bu ritimleri duyar duymaz kendinizi onlara kaptırmamanız mümkün değildir.
Bugün bu türün yıldızlarını, yani Orta Doğu'nun vurmalı çalgılarını ele alacağız. Temel yapıları, etkileyici süslemeleri, karmaşık teknikleri ve girift ritim kalıplarıyla dikkat çekerler.
Kaç tane Orta Doğu vurmalı çalgısı biliyorsunuz? Onları daha iyi anlamak için en önemlilerinden bazılarını keşfedelim.
Darbuka
En ikonik vurmalı çalgılardan biri, alçak, uzun süre devam eden ve etkileyici sesiyle tanınan, orta boyutlu kadeh biçimli bir davul olan darbukadır. Mısır'dan Türkiye'ye kadar birçok ülkede çalınan darbukanın, farklı Orta Doğu kültürlerinde küçük nüanslarla çeşitlenen bölgesel türleri vardır.
Tarihsel olarak kadeh biçimli gövde kilden, davulun derisi ise keçi veya balık derisinden yapılırdı. Günümüzde gövde için döküm alüminyum veya fiberglas tercih edilir; davul derisinde ise sentetik deri yaygın olarak kullanılır.
Mısır darbukalarının derisinde hızlı geçişler için yuvarlak kenarlar bulunurken, Türk darbukalarında parmak şaklatma tekniklerini kolaylaştıran düz kenarlar vardır. Darbukanın çeşitleri arasında Dirbakki, Doumbek ve Derbake bulunur.
Darbukalar, farklı vuruş teknikleri kullanarak inanılmaz derecede alçak ve uzun süre devam eden bir ses üretir. Bas tonları oluşturmak için avuç içleri davulun derisinin ortasına vurularak Doum sesi çıkarılır; daha tiz tonlar içinse kenarlarda parmaklar kullanılır.
Birçok toplulukta darbukalar ana vurmalı çalgı olarak kullanılır ve çoğunlukla bir riq eşlik eder. Darbukalar, çeşitli vurmalı çalgılarla birlikte Batı müziğinde de sıkça kullanılır. Birçok sanatçı darbukayı solo çalgı olarak öne çıkarır.
Mazhar, diğer adıyla bendir veya daff
Bir Orta Doğu vurmalı çalgıları rehberinde kasa davulları mutlaka yer almalıdır; çünkü bunlar dinî müziğin merkezinde yer alır. Daff terimi Arap dünyasında kasa davullarını ifade ederken Mısır'da mazhar, Türkiye ve Kuzey Afrika'da ise bendir olarak adlandırılır. Tüm bu çalgılar, davul derisi olarak gerilmiş keçi veya balık derisine sahip ahşap bir kasadan oluşan benzer bir yapıyı paylaşır; ancak boyut ve perde bakımından biraz farklılık gösterirler. Günümüzde istenen perdeyi elde etmek için genellikle sentetik deri ve akort sistemiyle üretilirler.
Bu davullar öncelikle Sufi törenlerinde ve şarkılara eşlik eden çalgılar olarak çalınır. Günümüzde Orta Doğu halk, pop ve dinî müziğinde hâlâ oldukça popülerdirler.
Sagat
Göbek dansçıları Orta Doğu kültürünün önemli bir parçasıdır ve tercih ettikleri vurmalı çalgı, pirinçten yapılmış parmak zilleri olan sagattır. Geleneksel olarak her iki elin başparmağına ve orta parmağına takılır, tiz bir zil sesi çıkarmak için birbirine vurulur. Göbek dansçılarının yanı sıra sagat, süsleme çalgısı olarak vurmalı çalgılar orkestralarında da rol oynar. Orkestralarda ve askerî bandolarda uzun bir geçmişe sahiptir; ancak genellikle ana vurmalı çalgılar değildir.
Daha küçük sagat veya ziller göbek dansçıları tarafından kullanılırken, daha büyük olanlar orkestralar ve müzik grupları tarafından tercih edilir.
Davul, diğer adıyla Tupan veya Katim
Orta Doğu vurmalı çalgılar ailesinin en büyük üyesi, tupan olarak da bilinen davuldur; bu, tokmaklarla çalınan büyük, çift taraflı bir davuldur. Arap müziğinde çok yaygın olmasa da Türk ve Roman müziğinde oldukça popülerdir ve Türkiye'de genellikle davulların kralı olarak anılır.
Davul, davulun her iki tarafında iki tokmakla çalınır. Kavisli başlı daha büyük tokmak, bas karakterli doum sesini çıkarırken düz gövdeli daha küçük tokmak, tiz tak seslerini oluşturur. Geleneksel olarak Osmanlı askerî bandosunun yürüyüş müziklerinde kullanılırdı. Daha ağır kasnaklı davul Arap ülkelerinde popülerdir; katim ise tok bir ses çıkaran başka bir büyük kasnaklı davuldur. Bu büyük davul, eller ve parmaklarla çalınır; dum ve tak seslerini vurgulayarak diğer vurmalı çalgıları destekler.
Riq
Bir vurmalı çalgılar orkestrasının tamamının yerini alabilecek çalgı olan riq Orta Doğu kültüründeki en önemli davullardan biridir. Kenarlarında tefe benzeyen beş çift çıngırak bulunan, nispeten küçük bir kasnaklı davuldur. Geleneksel olarak kasnağı ahşaptan, davul derisi ise keçi veya balık derisinden yapılır. Modern riq'lerde genellikle sentetik davul derileri bulunur.
Riq, karmaşık ritmik kalıplardan ve ayrıntılı parmak yuvarlamalarından sallama hareketlerine kadar etkileyici bir ton ve çalma tekniği çeşitliliği sunar. Takht olarak bilinen geleneksel Arap müziği topluluklarında riq, geçmişte ana vurmalı çalgıydı; ancak günümüzde çoğunlukla darbuka eşlik eder.
Sonuç
Vurmalı çalgılar, Orta Doğu müziğinin kalbidir. Geniş ses çeşitlilikleri sayesinde dinleyicileri büyüleyen ritimler ve ezgiler oluştururlar.
Bu çalgılarda ustalaşmak zorlayıcı olsa da öğrenilmeleri ve çalmaya başlanmaları çok karmaşık değildir. Bu tonlara hayransanız, bu çalgılardan birini çalmaya bugün başlayabilirsiniz!
Yazar biyografisi:
Daniel Karni - Ethnic Musical'ın sahibi. 2008'den beri Türk ve Arap müzik aletleri konusunda uzman. Birçok enstrüman çalabilen ve Orta Doğu müzik geleneklerinin hayranı olan Karni; ud, saz ve ney çalıyor.
Soundbrenner hakkında
Müzik pratiğini bağımlılık yapıcı hale getirme misyonundayız. Ürünlerimiz her pratik seansının en iyi yol arkadaşıdır. Ve sizin için üretildiler. Tüm enstrümanlarda, yeni başlayanlardan profesyonellere kadar tüm müzisyenlere hizmet veriyoruz. Daha fazla bilgi edinmek için buraya tıklayın.
Soundbrenner veya ürünlerimiz hakkında bir sorunuz mu var? Bizimle iletişime geçin, sizden haber almak isteriz!
